Psikanalist Karen Horney, babasına “İncil Fırlatan” derdi. Gemi kaptanı olan adam nadiren eve gelir, geldiğinde onu oyuncaklara boğardı. Ama birkaç gün sonra hava değişirdi. Kızının her hatasına İncil’den bir pasaj bulur, bazen İncil’i kafasına fırlatırdı.
Karen bir keresinde günlüğüne, babasına seslenerek şöyle yazmıştı:
“Sen burada olmadığında tarif edilemeyecek kadar mutluyuz.”
Oysa babası kendini iyi bir Hristiyan, iyi bir baba sanıyordu.
…
Yıllar sonra Karen, babası gibi insanlara “saldırgan tip” adını verir. Bu insan, hayatı güçlünün zayıfı ezdiği bir arena olarak görür. En temel ihtiyacı başkalarını denetlemektir.
Kendine ait bir sözlükle yaşar. O sözlükte zalimlik güç, umursamazlık dürüstlük, çıkarcılık gerçekçilik diye yazar. Bu yüzden aynada bir zorba görmez; dobra, güçlü, ayakları yere basan birini görür.
Hatta iyi bir insan.
Saldırgan biriyle yaşayan, bir süre sonra kendi kelimelerinden şüphe eder.
Kırıldığını söylediğinde “aşırı hassas” olur. İtiraz ettiğinde “nankör.” İtaat ettiğinde ise nihayet “olgun.”
…
Saldırgan tip insanlarla samimi bir bağ kurmaz. Çünkü Jung’un yazdığı gibi sevginin hüküm sürdüğü yerde güç istemi yoktur. Gücün hüküm sürdüğü yerde ise sevgi.
Saldırgan tip gücünden vazgeçemez. Horney’nin deyişiyle duygularını, “kendisine içeriden ihanet eden ve bu yüzden kontrol altına alması gereken düşmanlar” olarak görür.
Kendisinde merhamet uyandırmasın diye dilenciyi kapıdan kovan biri gibidir.
Bu kişi huzura kavuşabilir mi? Evet. Ama Horney’nin dediği gibi, “ancak bir mezarın huzurudur bu.”
…
Bir Başkadır’ın ikinci sezonunda Karen’in babasını hatırlatan biriyle tanışırız: başkomiser Muzaffer.
Devletten aldığı güçle insanları diken üstünde tutar. İktidarın yanlışlarını dile getirenleri, girmemeleri gereken “konulara girdikleri” için cezalandırır.
Sorulduğunda tek bir cümle söyler: “Ben memurum, görevimi yapıyorum.”
Bu adam karısının ölümünden sonra uyuyamaz. Ölen eşini evinin karşısındaki basketbol sahasında gelinliğiyle görür. Geceleri, hayattayken ona almadığı robot süpürgeyle konuşmaya başlar.
Psikiyatristin yolunu tutar. Ancak vicdanı için değil; uyku sorununu çözmek için.
…
Saldırgan tip sevginin karşısındakine güç vereceğinden korkar. Horney’nin ifadesiyle hayal kırıklığına uğratmakta uzmanlaşmıştır. Güzel sözleri bir cimri gibi saklar.
Ölüler ise güç kazanamaz. Muzaffer, karısıyla hayattayken konuşmadığı kadar uzun konuşur artık.
Ağlar. Gözyaşları gerçektir. Pişmanlığı gerçektir. Ama gerçek bir hesaplaşma yoktur.
Dışarıda “konulara giren” insanların seslerini bastıran Muzaffer, terapi odasında kendisi “konulara giremez.” Oysa bütün hayalet öyküleri kapanmamış bir hesapla ilgilidir.
…
Muzaffer, eşine haksızlık yaptığını, şiddet uyguladığını, hayatını kısıtladığını anlatır. Ama pişmanlıklarını kağıttan okuyan bir spiker gibi sıralar. “Artık ne faydası var,” der. Tıpkı “Ben memurum, görevimi yapıyorum” derkenki ses tonuyla.
Ne zaman kendini açsa, ardından bir güç gösterisi gelir. Yasak olmasına rağmen sigara içer, gün ortasında terapi odasının perdelerini kapatır.
Ve en sonunda, sesini hiç yükseltmeden psikiyatristi tehdit eder. Horney’nin İncil fırlatan babası gibi, Muzaffer de kanun maddeleri fırlatır onun üzerine.
…
Muzaffer’i iyi tanırız. Çünkü o, bu devrin adamı. Hepimizin hayatında Muzaffer’ler var.
“Biz bir aileyiz,” diyen ama hakkını aradığında dışarıdaki işsizleri gösteren yönetici.
Arkanda güçlü bir tanıdığın olmadığını anlayınca dudaklarını bükerek işini uzatan memur.
Sırf istediği davranışı sergilemediğin için seni WhatsApp grubunda aforoz eden akraba.
Seni sevdiğini söyleyen ama sevgisini itaat ettiğin sürece gösteren eş.
…
Muzaffer’ler kazandıkça, başkalarını ezmeden de güçlü olunabileceğine inancımızı kaybederiz. Onların sözlüğü giderek bizim de dilimize yerleşir. Nezaketimizi, duyarlılığımızı, inceliğimizi küçümsemeye başlarız. Kendilerinden bu kadar emin olmaları, bizi kendimizden şüphe ettirir.
Muzaffer gündüzleri iyi bir insan olduğuna inanabilir. Ama geceleri karısı ona kim olduğunu hatırlatır:
“İnandığın kişi değilsin.”
Biz ise hala iyi bir insan olup olmadığımızı sorguluyorsak henüz yenilmemişiz demektir.
Bazen insanı karanlık bir kalpten koruyan, kendinden duyduğu şüphedir.